Basis lichaamstaal, het paardenhoofd - De paardenvrouw
In dit artikel
Lichaamstaal - Het-hoofd

Basis lichaamstaal, het paardenhoofd

Een paard geeft heel veel signalen af waaruit je kan afleiden hoe het paard zich voelt. In deze blogpost zoomen we dieper in op de lichaamstaal die je vindt bij het hoofd van het paard. Denk hierbij aan het orenspel, de ogen, de neus en de hoofdhouding. Vergeet niet dat dit zeker niet alle communicatie is rondom het hoofd van het paard. Zeker bij paarden, worden signalen ook tegelijk gegeven, zoals een opgeheven hoofd samen met de oren naar voren. Er zijn dus heel veel combinaties mogenlijk, maar onderstaande ‘betekenissen’ kunnen je alvast een eind op weg helpen en geeft je een goede basis.

Het orenspel

De oren van het paard geven vaak al een duidelijk beeld over de gemoedstoestand van het paard op dat moment. De oren van het paard kunnen namelijk behoorlijk draaien en dus ook behoorlijk wat verschillende standen aannemen. Hieronder bespreek ik de bekendste en belangrijkste oorstanden.

Beide oren naar voren

Als een paard zijn of haar beide oren naar voren heeft staan, dan kan dat meerdere betekenissen hebben. De meest bekende is dat het paard blij is of zich prettig voelt. Desalniettemin kan het ook staan voor nieuwsgierigheid en alert zijn. Als jouw paard een nieuw voorwerp ziet, zal hij of zij daar vaak aandachtig en nieuwsgierig naar kijken. Dat gaat vaak gepaard met de oren naar voren richten en een opgeheven hoofd. Daarnaast zie je bij paarden die contact zoeken dat ze ook vaker de oren naar voren doen (in plaats van naar achter), daardoor krijgt het paard een betere indruk van hetgeen dat hij of zij ziet. Afhankelijk van de setting waar het paard zich bevindt, kun je duidelijker zeggen waarom het paard de oren naar voren heeft.

Beide oren opzij (hangend)

Deze stand van oren zie je vaak bij paarden die relaxt en ontspannen zijn. De oren hangen meer dan dat ze staan. Je ziet het vaak in combinatie met een achterbeen dat ‘op rust’ staat, ogen die bijna dicht zijn en een laaghangend hoofd. Bij paarden die op rust staan, kan het ook zijn dat de oren een beetje naar achteren hangen. Dit is dan niet te verwarren met boosheid. Paarden die rusten, zijn meestal wat minder alert. Als je jouw paard in deze houding treft, benader hem of haar dan rustig om zo een schrikreactie te voorkomen.

Beide oren naar achteren

Wanneer de oren naar achteren staan, maar niet plat in de nek liggen, dan betekent het vaak dat het paard luistert naar iets achter hem of haar. Bijvoorbeeld een ander paard dat achter hem langsloopt, of een andere ruiter die voorbijkomt. Het paard is dan aan het nadenken of hij gaat wegrennen of zal omdraaien om het beter te bekijken. Je ziet dit vaak wanneer het paard bijvoorbeeld vast staat aan een muur zoals bij een poetsplaats. In veel gevallen zal het paard er verder geen actie op ondernemen, desalniettemin is het wel belangrijk om te weten dat het kan. Gaan de naar achter gerichte oren gepaard met een zwiepende staart? Dan kan het een teken zijn van spanning en is dan vaak een voorbode voor platte oren in de nek.

Beide oren plat in de nek

Wanneer een paard de oren plat in de nek heeft liggen, moet je opletten. Dit is een teken dat jouw paard absoluut niet blij is. Waarom het paard niet blij is kan verschillende redenen hebben. Het kan zijn dat een ander paard te dichtbij komt, maar het kan ook zijn omdat het paard ongemak of zelfs pijn ervaart. Als een paard echt kwaad is, gaat dit vaak gepaard met een opengesperde mond en soms zelfs het ontbloten van tanden. Probeer in deze situatie te achterhalen wat jouw paard boos maakt. Is het bijvoorbeeld een ander paard? Verplaats dan één van de twee paarden om de rust terug te brengen.

Beide oren draaien heen en weer

Wanneer een paard de oren snel van voor naar achter beweegt, betekent het dat het paard zich in opperste paraatheid of angst bevind. Het paard probeert de bron van een eng geluid of een vreemde geur te bepalen. Door veel met de oren te draaien, krijgt het paard een beter beeld van de omgeving omdat het paard zo meer geluid opvangt. Een paard dat zo gefocust is op het ontdekken van de bron van een eng geluid of vreemde geur, zal niet op jou letten. Houd hier rekening mee wanneer je bijvoorbeeld naast het paard staat.

Een oor naar voren, de ander opzij

Het kan zijn dat het paard gefocust is op iets dat voor hem of haar is, maar tegelijk iets opvangt naast hem of haar. Je zal zien dat het paard dan één oor draait om zo beide geluiden in de gaten te kunnen houden.

Wat zegt de hoofdpositie

Zoals je hebt gelezen, is er een hoop mogelijk als we kijken naar de stand van de oren van het paard. Vaak gaat het ook om combinaties van signalen. Deze combinaties kunnen ons een duidelijker beeld geven van de gemoedstoestand van het paard. Wanneer de oren naar de zijkant hangen en het paard zijn of haar hoofd laag houdt, dan is dit meestal een teken van ontspanning. Maar houd een paard zijn of haar oren naar voren met een opgeheven hoofd, dan kan dat een teken van alertheid zijn. We gaan nu verder kijken naar de verschillende posities van het hoofd.

Het hoofd omlaag

Wanneer het paard zijn of haar hoofd laag houdt in combinatie met hangende oren, dan is het paard relaxed. Dit zie je vaak bij paarden op stal of in de wei die een beetje weg dommelen in slaap. Een paard in deze ‘toestand’ kun je gemakkelijk laten schrikken omdat ze wat minder alert zijn. Kondig jezelf daarom altijd aan om een schrikreactie te voorkomen.

Het hoofd omhoog

Wanneer het paard zijn of haar hoofd hooghoudt in combinatie met de oren naar voren, dan is het paard gefocust op iets dat verder weg is. Ondertussen bepaalt het paard wat hij of zij moet doen: vluchten, onderzoeken of negeren. Als jij bijvoorbeeld met jouw paard op dat moment aan de hand buiten loopt, dan moet je goed opletten. Het kan namelijk zijn dat jouw paard daarna wil wegrennen of gaat bokken. Ook moet je bewust zijn van het feit dat jouw paard dan even totaal niet met jou bezig is.

Wanneer het paard zijn of haar hoofd omhoog doet tijdens het rijden, dan kan dit ook komen door ongemak of pijn. Vooral wanneer het paard de rug wegdrukt in combinatie met platgedrukte oren en een tussen de billen geperste staart. Controleer dan goed of er niet toevallig iets is dat pijn veroorzaakt. Loop je zadel na en als het aanhoudt: raadpleeg dan een dierenarts om jouw paard te controleren op (rug)pijn.

Het hoofd slingert

Bij deze beweging houdt het paard zijn of haar hoofd laag en slingert de hals heen en weer. Dit is een erg agressieve beweging. Je ziet deze beweging vaker voorkomen bij hengsten die met elkaar in conflict zijn. Zie je jouw paard deze beweging maken, dan moet je actie ondernemen. Bekijk waarom jouw paard dit doet en probeer de situatie te neutraliseren door de aandacht te trekken of het paard ergens anders naartoe te brengen.

Wat zegt de snoet van het paard

Goed, we hebben nu de oren en de hoofdpositie gehad. Los van deze twee dingen, kan de snoet van het paard ons ook veel vertellen over hoe het met het paard gaat en waar hij of zij mee bezig is.

De onderlip laten hangen

In de volksmond noemen we dit ook wel het ‘centenbakje’. Dit zie je vaak bij paarden die er uiterst relaxed bij staan of zelfs een beetje slapen. Jouw paard is zo ontspannen, dat de onderlip gaat hangen.

Kauwen zonder eten

Soms zie je paarden kauwen zonder dat ze echt aan het eten zijn. Met rijden zie je dit sneller gebeuren. Dit is een teken dat je paard aan het nadenken en aan het leren is.

Klapperende tanden

Die fenomeen zie je vaak bij veulens gebeuren. Een veulen tilt het hoofd op, doet het hoofd naar voren, krult de lippen en klapt met de tanden op elkaar. Dit kan er voor ons grappig uit zien, maar dit is het veulen dat tegen andere paarden zegt: Ik ben nog een veulen, doe mij geen pijn. Dit gedrag stopt vaak wanneer het paard ouder is, zo rond de 2 à 3 jaar.

Flemen

Flemen is een kunstje die veel paarden ook op commando kunnen. Los van een grappig kunstje, is het voor paarden ook een heel effectief iets. Door de lip op deze manier op te krullen, wordt de lucht door een structuur in de neus geblazen die het Orgaan van Jacobsen heet. Dit orgaan helpt het paard om chemicaliën in de lucht beter op te kunnen merken, bijvoorbeeld feromonen bij andere paarden. Alle paarden doen het wanneer ze iets ruiken dat ze niet kennen.

Opengesperde neusgaten

Over het algemeen zien je grotere neusgaten bij paarden die hard aan het werk zijn, omdat ze zo meer zuurstof binnen krijgen. Dat kun je vergelijken met het feit dat mensen in actie ook zwaarder gaan ademhalen. Dit kan bij paarden ook na de training nog even aanhouden. Je kan dit ook zien bij paarden die nerveus zijn. Daarom is dit ook één van de signalen waarbij het paard kan proberen je iets duidelijk te maken. Als je het dan niet herkent, kan het ontplooien tot een groter probleem (zoals een paard dat er vandoor gaat).

Strakke, opengetrokken mond of neus

Spanning rondom de mond vertelt je dat het paard gestrest of bang is. Als je dit ziet gebeuren is het belangrijk dat je je paard weghaalt uit de situatie waar hij of zij in zit voordat hij de kans krijgt om weg te rennen. De kans is namelijk groot dat dat de volgende stap is.

Zichtbare tanden en een open mond

Als je dit ziet dan kunnen er meerdere dingen aan de hand zijn. Wanneer je dit ziet in combinatie met wit bij de ogen en de oren plat in de nek, dan staat het paard op het punt om te bijten en moet je uitkijken.

Gebeurt dit tijdens het rijden, dan is het vaak een teken van pijn. Het kan zijn dat het bit niet goed is, of dat er iets met de kiezen van het paard aan de hand is. Controleer dit daarom altijd om te zorgen dat jouw paard geen pijn heeft en schakel indien nodig een paardentandarts in.

Als laatste kan het zijn dat jouw paard zich verslikt. Het paard stopt dan met eten, spert de mond open en strekt de hals. Als je dit ziet moet je heel snel handelen. Paarden kunnen door hun bouw namelijk niet overgeven. Verwijder zo snel mogelijk alles wat je ziet en bel de dierenarts.

Wat zeggen de ogen

Als laatste wil ik het hebben over de ogen van het paard, want ook deze kunnen ons (naast de oren, hoofdpositie en neus(gaten)) een hoop vertellen. De bewegingen die de ogen maken kunnen je niet alleen vertellen wat het paard denkt, maar ook waar op dat moment zijn of haar focus ligt.

Spanning

Net zoals bij spanning rondom de mond, is spanning rondom de ogen een teken van stress of angst. Je kunt dit opmerken door de gerimpelde oogleden of spanning in de ooghoeken. Als je dit snel leert herkennen dan ben je in staat om ergere situaties te voorkomen.

Snel ronddraaiende ogen

Als de ogen van het paard snel heen en weer schieten, dan is het paard een uitweg aan het zoeken. Het is per situatie afhankelijk wat het paard gaat doen. Als het paard weg kan rennen, dan zou hij of zij dat waarschijnlijk ook (proberen te) doen. Als het paard opgesloten zit dan is de kans dat hij of zij bijt of trapt groter.

Wit bij de ogen zien

Het is per paard verschillend hoeveel en hoe snel je het wit bij de ogen ziet. Bij witte paarden zie je dit vaak sneller dan andere paarden en bij sommige zie je het altijd. Als het bij jouw paard meestal nooit te zien is en ineens valt het je op, dan is jouw paard waarschijnlijk ergens door gealarmeerd.

Zoals je hebt gelezen is er een hoop mogelijk in de lichaamstaal van het paard. Op zichzelf geven de oren al signalen af, maar in combinatie met bijvoorbeeld de hoofdpositie en ogen kan het weer een nieuwe betekenis krijgen. Daarom is het altijd handig om deze basisdingen jezelf eigen te maken, zodat je jouw paard beter kan leren begrijpen. En dus ook jouw paard beter kan helpen in situaties die hij of zij spannend vindt. In een andere blogpost ga ik dieper in op de signalen die het lichaam, waaronder de benen en staart, ons kan geven.