Help! Mijn paard is in paniek - De paardenvrouw
In dit artikel
Trauma paard

Help! Mijn paard is in paniek

In de jaren dat ik al tussen de paarden mag lopen, ben ik een aantal keer geconfronteerd met paarden die in blinde paniek waren. Ik blijf het altijd interessant vinden hoe het paard dan volledig in zijn eigen instinct duikt en enkel oog heeft voor ‘overleven’ of juist voor ‘opgeven’. Vooral dat laatste vind ik een heel apart iets. Ik las ooit eens een artikel van een paard dat in de sloot terecht was gekomen en opgaf. De blik in zijn ogen werd leeg en hij vocht niet meer tegen het water. Gelukkig is dat goed afgelopen, maar het is mij altijd bij gebleven. Het is goed om te weten wat je in verschillende situaties moet doen om het paard te helpen in en met zijn paniek. Maar het is ook goed om te weten wat de verschillende scenario’s zijn om jezelf in veiligheid te kunnen brengen. Grote paarden in paniek kunnen namelijk levensgevaarlijk zijn.

Het paard dat vecht

Als er iets gebeurt waardoor het paard schrikt of pijn ervaart dan ontstaat er een neurologische reactie: vluchten. Een paard is tenslotte een vluchtdier. Wanneer het paard niet in staat is om te vluchten, bijvoorbeeld omdat hij vast staat, dan ligt het aan het karakter van het paard wat hij vervolgens gaat doen. Sommige paarden gaan dus in de vechtmodus en proberen koste wat het kost om uit te breken. Dit kan gepaard gaan met trappen, steigeren, bokken en bijten. Levensgevaarlijk! Paarden die zo in paniek zijn, kunnen doorgaan tot hun eigen dood erop volgt. Wat je je heel goed moet realiseren, is dat het paard letterlijk in blinde paniek is. Hij zal zijn eigenaar ook niet herkennen op zo’n moment omdat alles erop gebrand is om weg te komen.

Wat doe je in deze situatie?

Zoals ik al zei is dit een gevaarlijke situatie. Dus met stipt op nummer 1 moet je in deze situatie op een veilige afstand blijven van het paard en aan je eigen veiligheid denken. Daarnaast is het belangrijk dat je zelf heel rustig blijft. Het helpt om dan een hele lage ademhaling in je buik te hebben. Leg je aandacht op je eigen lichaam in plaats van op het paard. Haal diep adem om jezelf rustig te houden en ga bewust langzamer, rustiger en lager praten. Zo weet het paard dat je geen kwaad wilt doen en dat je wilt helpen. Beweeg langzaam als je in de buurt van het paard bent en maak kleine bewegingen. Gooi nooit je armen omhoog, hou ze altijd laag en voor je lijf.

Het paard dat ‘bevriest’

Als vechten niet (meer) helpt of als het paard minder fel is van karakter, dan kan het overgaan naar ‘bevriezen’. Hetgeen waar ik het in de intro ook al even over had. Hoewel bevriezen niet erg handig lijkt, is dit ook een vorm van zelfbescherming van het paard. Bevriezen is een reactie dat wordt geactiveerd door het neurologische systeem. Deze schakelt het gevoel als het ware ‘uit’ in heftige of traumatiserende gebeurtenissen. Je kan alles proberen om het paard in beweging te krijgen, maar er zal geen reactie komen. De ogen staan groot en ogen ‘leeg’. Alsof alleen het paard er staat maar zijn ‘ziel’ allang weg is.

Wat doe je in deze situatie?

Een paard dat ‘bevriest’ heeft veel baat bij zachte aanrakingen. Het is belangrijk om het paard dan weer ‘terug’ te halen. Dit doe je door het hoofd en de nek te aaien en het dier op een positieve manier toe te spreken. Je probeert hier letterlijk het paard weer bij zinnen te krijgen. Deze situatie zie je vaak voorkomen bij paarden die in de sloot zijn beland. De rol van een rustig iemand is dan zeer belangrijk. In deze situaties is het ook aan te raden om het paard te prikkelen door bijvoorbeeld de oren te masseren. Als het paard weer bij zinnen begint te komen is het goed om hem wat lekkers aan te bieden. Als het paard gaat kauwen, dan is dat voor het paard een manier om informatie te verwerken. Daarnaast wordt een paard ook rustiger door de speekselaanmaak. Als laatste moet ook het hoofd naar beneden komen, wat direct helpt in het afremmen van vlucht- en vechtneigingen.

Flauwvallen

Traumatische ervaringen kunnen nog lang doorwerken. Iets wat veel mensen niet weten, is dat paarden ook flauw kunnen vallen zoals wij mensen. Dit wordt vaak door trauma getriggerd of door onwijze, plotselinge spanning. Het wordt het paard dan simpelweg even teveel waardoor alle spieren verslappen en het paard op de grond valt. Wat je dan het beste kan doen, is het paard de rust gunnen en rustig te wachten tot hij weer bijkomt. Houd het paard ondertussen warm en schakel een dierenarts in. Als het paard in de val verder niet gewond is geraakt, dan geef je het paard ook de ruimte om weer op te staan nadat hij is bijgekomen.

Wat te doen na trauma

Trauma maakt een behoorlijke aanslag op het lichaam van het paard. Na een traumatische gebeurtenis doe je er goed aan om het paard warm te houden. Door alles wat er gebeurd is kan het paard gaan trillen, dit is een goede reactie omdat dit een vorm van verwerken is op een fysieke manier. Als het paard nog ligt, dan is het goed om het paard weer op de benen te krijgen als hij is bijgekomen. Het is voor paarden namelijk niet goed om lang te liggen. Als een paard te lang blijft liggen, kunnen allerlei organen in de knel komen omdat het lichaam er niet op is gebouwd.

In de dagen na de traumatische gebeurtenis doe je er goed aan om zoveel mogelijk vast te houden aan vertrouwde routines van het paard. Zet het paard in zijn eigen omgeving neer. Is hij gewend om buiten te staan, zet hem dan buiten enzovoorts. Feitelijk gezien moet je het paard troosten. Geef hem wat extra ruwvoer om op te knabbelen, masseer hem en borstel met een zachte borstel om het zenuwstelsel tot rust te laten komen. Een andere aanrader kan zijn om zijn maatje dichtbij te zetten voor extra steun, maar zorg ervoor dat dit wel echt een maatje is. Je wil niet dat het paard extra stress krijgt van een ander (onbekend) paard na een stressvolle periode.